Pytanie wraca przy każdej pompie, wentylatorze i sprężarce: czy wystarczy softstart, skoro problemem jest tylko szarpnięcie przy starcie i prąd rozruchowy. Odpowiedź zależy od tego, co maszyna robi po rozruchu. Poniżej porównanie, liczby i przykład, po którym wiadomo, za co płacisz.
Czym softstart różni się od falownika w praktyce
Softstart podnosi napięcie na silniku stopniowo, więc prąd rozruchowy spada z około 6 do 7 razy prądu znamionowego do około 2 do 3 razy. Częstotliwość zostaje 50 Hz, a po rozruchu softstart zwiera się stycznikiem obejściowym i silnik pracuje na pełnych obrotach. Falownik zmienia częstotliwość i napięcie, więc prowadzi silnik od zera do wybranych obrotów i może na nich pozostać.
| Cecha | Softstart | Falownik |
|---|---|---|
| Prąd rozruchowy | Około 2 do 3 razy znamionowy | Do 1,5 razy znamionowy |
| Regulacja obrotów | Brak | Pełna, od kilku do 50 Hz i więcej |
| Stały moment przy niskich obrotach | Nie dotyczy | Tak, zwłaszcza w sterowaniu wektorowym |
| Hamowanie | Miękkie zatrzymanie, brak hamowania | Hamowanie rezystorem lub prądem stałym |
| Oszczędność energii w pompach i wentylatorach | Brak | Tak, zależnie od obrotów |
| Sterowanie ciśnieniem, przepływem | Brak | Wejście PID i czujnik |
| Cena przy 11 kW | Niższa | Wyższa o koszt przetwornika i wyposażenia |
Na kompresorze sprawa jest szczególna, bo tłokowy ruszający pod ciśnieniem nie zawsze nadaje się do falownika, co opisujemy na stronie o falowniku do kompresora.
Kiedy wystarczy softstart
Softstart ma sens, gdy maszyna pracuje zawsze z jedną prędkością, a problemem jest sieć lub mechanika. Typowo to pompa podająca stałą ilość wody do zbiornika, kruszarka z jednym trybem pracy, wentylator o stałej wydajności i taśma, której prędkość narzuca proces. Zabezpiecza też sieć przed spadkiem napięcia przy starcie, a przekładnię i sprzęgło przed udarem. Nie pomoże tam, gdzie obroty mają się zmieniać albo gdzie liczy się rachunek za prąd.
Kiedy kupujesz falownik
- Pompa lub wentylator pracują z obciążeniem zmiennym w ciągu doby. Falownik obniża obroty, a pobór mocy spada szybciej niż obroty, bo zależy od ich sześcianu.
- Potrzebujesz stałego ciśnienia w instalacji, jak w opisanym tekście o falowniku do pompy wody.
- Maszyna wymaga regulowanej prędkości, jak przenośnik, mieszadło czy tokarka.
- Chcesz hamować ciężką masę, na przykład w suwnicy lub windzie.
- Sprężarka pracuje przy zmiennym zapotrzebowaniu na powietrze, jak w falowniku do sprężarki.
Przykład: pompa 11 kW i różnica kosztów
Pompa wielostopniowa 11 kW w zakładzie pracuje 4000 godzin w roku. Przy pełnych obrotach i dławieniu zaworem pobiera średnio około 9 kW, czyli 36 000 kWh rocznie. Przy cenie energii 0,90 zł za kWh daje to 32 400 zł rocznie. Falownik zmniejsza obroty w godzinach niskiego poboru. Jeśli średni pobór spadnie do około 6,5 kW, roczne zużycie wynosi 26 000 kWh, czyli 23 400 zł. Różnica to około 9000 zł rocznie. Orientacyjną cenę falownika 11 kW pokazujemy w tekście o cenie falownika 11 kW. Jeśli softstart kosztuje o kilka tysięcy złotych mniej, nadwyżka falownika zwraca się w około pół roku do roku, o ile pompa rzeczywiście pracuje ze zmiennym obciążeniem. Przy stałym obciążeniu różnicy w zużyciu prądu nie będzie i softstart jest rozsądnym wyborem.
Liczby to przykład obliczeniowy z założeń podanych wyżej, nie oferta. Rzeczywiste zużycie zmierz licznikiem, a ceny sprawdź w ofertach dostawców.
Czy softstart i falownik można połączyć
Nie ma sensu stosować ich szeregowo do jednego silnika, bo falownik sam rozpędza silnik łagodnie. Wyjątek to układy, w których jeden softstart obsługuje kilka silników po kolei, a falownik trafia na jeden z nich jako regulator. Producenci sterowania wielopompowego podają takie schematy w dokumentacji, więc ustalenie układu zostaw dostawcy.
Czy softstart oszczędza prąd
Nie. Softstart ogranicza prąd tylko w sekundach rozruchu, a potem silnik pracuje jak przy zwykłym stycznikowym starcie. Zużycie energii w ciągu roku jest takie samo, więc nie zwraca się z rachunków za prąd. Zmniejsza natomiast ryzyko wybijania zabezpieczeń, spadków napięcia u sąsiednich odbiorników i uderzeń w przekładni. Jeśli w zapytaniu najważniejszy jest rachunek za energię, softstart nie rozwiąże problemu.
Czy softstart wystarczy do pompy
Do pompy wystarczy, gdy chodzi o uderzenie hydrauliczne przy starcie i zatrzymaniu. Softstart z funkcją miękkiego stopu wydłuża zamykanie przepływu i łagodzi udary w rurociągu. Nie utrzyma jednak stałego ciśnienia przy zmiennym poborze, bo nie zmienia obrotów. W sieciach wodnych z wahaniami zużycia kupujący zwykle wybiera falownik, tak jak w opisie falownika zamiast hydroforu.
Czy do silnika jednofazowego wystarczy softstart
Dla silników jednofazowych softstarty są rzadkie i działają tylko ze wskazanymi przez producenta typami silników. Falownik z wejściem 230 V pracuje z silnikiem trójfazowym, więc wiąże się z wymianą silnika albo zakupem zestawu. Zasady opisuje strona o falowniku do silnika jednofazowego.
Koszty poza samym urządzeniem
Falownik wymaga zwykle dławika sieciowego albo wyjściowego, filtra EMC, ekranowanego kabla i parametryzacji. Przy 11 kW dochodzi rezystor hamujący, jeśli maszyna ma bezwładność. Softstart potrzebuje zabezpieczenia i okablowania, ale mniej pracy przy uruchomieniu. Zestawiając oferty, licz całość razem z montażem, bo różnica cen samych urządzeń bywa mniejsza niż różnica w robociźnie. W praktyce po zsumowaniu pozycji wariant z falownikiem może być droższy o kilkadziesiąt procent, ale tylko on daje oszczędność w eksploatacji.
Szybka reguła wyboru
- Jedna prędkość, rzadki rozruch, ochrona sieci i mechaniki: softstart.
- Zmienne obroty, stałe ciśnienie, hamowanie albo rachunek za energię jako cel: falownik.
- Częste starty i zatrzymania ciężkiej masy: falownik z rezystorem hamującym.
- Silnik na pracy ciągłej z niewielkim obciążeniem: falownik, bo obniżysz obroty i pobór.
Przykład: sprężarka śrubowa 22 kW i rozruch
Sprężarka śrubowa 22 kW pracuje w trybie załącz i wyłącz, a rozruchy zdarzają się kilkadziesiąt razy na dobę. Prąd znamionowy wynosi około 40 A, a przy rozruchu gwiazda trójkąt szczyt sięga 100 do 120 A. Softstart ogranicza go do około 80 A i skraca udar w sprzęgle, ale sprężarka nadal pracuje na pełnych obrotach i w przerwach biegnie na jałowym, pobierając około 30% mocy. Falownik w tej samej maszynie dopasowuje obroty do zużycia powietrza i eliminuje pracę jałową. Dlatego w zakładach ze zmiennym zapotrzebowaniem na sprężone powietrze kupujący wybierają zwykle sprężarkę z falownikiem, a softstart zostaje przy stałym odbiorze, na przykład przy jednej maszynie pracującej ciągle.
Jakie pytania zadać dostawcy
- Jaki prąd w trybie lekkim i ciężkim ma proponowany falownik oraz jaką przeciążalność przez minutę?
- Czy cena zawiera dławik, filtr, rezystor hamujący i uruchomienie na miejscu?
- Jaki jest termin dostawy i okres gwarancji?
- Czy dostawca zaproponuje wariant z softstartem, jeśli maszyna nie potrzebuje regulacji obrotów?
Na co zwrócić uwagę w ofercie
W ofercie porównuj ten sam zakres. Przy falowniku sprawdź prąd w trybie, którego potrzebuje maszyna, dławik sieciowy i wyjściowy, filtr EMC, rezystor hamujący i uruchomienie. Przy softstarcie sprawdź prąd ciągły, stycznik obejściowy i zabezpieczenie. Wyjaśnienie różnic między falownikiem skalarnym i wektorowym opisuje tekst o falowniku skalarnym i wektorowym. Normy dla zasilania napędów i kompatybilności elektromagnetycznej najlepiej sprawdzić w Polskim Komitecie Normalizacyjnym.
Jak dobrać napęd i zebrać oferty
W doborze falownika wpisujesz prąd, napięcie i rodzaj maszyny. System wylicza wymagany prąd w trybie lekkim lub ciężkim i przygotowuje zapytanie, na które dostawcy odpowiadają ofertami z ceną i terminem. W zapytaniu możesz dopisać, że rozważasz też softstart. Dostawca odpowie wariantem, który pasuje do twojej maszyny, a ty porównasz koszt razem z rocznym rachunkiem za energię.